Testosteron

Stofnaam
Testosteron
Merknaam
Sustanon, Nebido, Androgel, Testavan, Tostran
ATC code
G03BA03
Doseringen
Nierfunctiestoornissen

Produkten, hulpstoffen, toediening en tekorten
Bijwerkingen
Contraindicaties
Waarschuwingen en voorzorgen

Interacties
Eigenschappen (PD/PK)

Registratiestatus
Middelen uit dezelfde ATC groep
Referenties
Versiebeheer

Eigenschappen Bron: ZorgInstituut Nederland - Farmacotherapeutisch Kompas

Androgeen. Testosteron is met de belangrijkste metaboliet dihydrotestosteron verantwoordelijk voor de ontwikkeling en handhaving van primaire en secundaire geslachtskenmerken. Het vervult ook functies in o.a. de huid, spieren, lever, nieren, en het skelet, beenmerg en centrale zenuwstelsel. Bij behandeling van primair hypogonadisme wordt normalisatie van het gonadotrofineniveau gezien. Tevens leidt suppletietherapie bij hypogonadale volwassen mannen tot toename van spiermassa, vermindering van de hoeveelheid lichaamsvet, toename van de botdichtheid, verbeterde stemming en verbeterd seksueel functioneren, inclusief libido en erectiele functie.

Werking: de undecanoaat-ester is oraal werkzaam omdat die gedeeltelijk wordt opgenomen in chylomicronen en met de lymfe in de systemische circulatie komt, waardoor de inactivering in de lever minder is. Na i.m.-injectie van het estermengsel werkt propionaat snel en kort, de werking van fenylpropionaat en isocaproaat treedt later in en houdt langer aan, de werking van het decanoaat treedt nog later in; de werking van het mengsel duurt circa 3 weken (Sustanon '250'). De werking van testosteron-undecanoaat duurt ca. 10–14 weken (Nebido).

Farmacokinetiek bij kinderen

Een PK-model voor volwassenen werd allometrisch geschaald voor jongens van 12-18 jaar (30-60 kg) om subcutane en intramusculaire testosterondosering (12,5-100 mg, wekelijks, om de week of maandelijks) te simuleren. De uiteindelijke PK-modelparameterschattingen met fixed effect voor subcutane en intramusculaire testosteron-enanthaat bij adolescenten zijn:

  SC TE (97.5% CI) IM TE (97.5% CI)
CL (L/h) 60.8 (50.3-71.3) 50.6 (30.1-71)

Cl, centrale klaring; IM, intramusculair; SC, subcutaan; TE, testosteron-enanthaat [Vogiatzi 2023].

In een klinische studie werden testosteron-enanthaat (Testoviron depot 75 mg IM elke maand, n = 12) en testosteronundecanoaat (Nebido 250 mg IM elke 3 maanden, n = 14) vergeleken voor puberteitsinductie bij jongens (14-16 jaar) met vertraagde puberteit. Zowel testosteron-enanthaat als testosteronundecanoaat bereikten fysiologische testosteronniveaus en een vergelijkbare puberteitsontwikkeling. [Österbrand 2023].

In een prospectieve studie werden vier jongens (12,7-17,1 jaar) met constitutionele vertraagde puberteit en/of kleine lengte onderzocht die dagelijks 40 mg oraal testosteronundecanoaat gebruikten. Tmax, piek en gemiddeld totaal testosteron werden onderzocht. De studie bevestigde de inter- en intra-individuele variabiliteit van het tijdstip van de piek testosteronconcentratie bij adolescente jongens [Butler 1992].

Label dosisadvies Kinderformularium

Off-label

Toon SmPC tekst Toon SmPC tekst

SmPC tekst

Niet geregistreerd voor kinderen.

Beschikbare toedieningsvormen/sterktes

De testosteronformuleringen verschillen vanwege hun verschillende zoutsamenstellingen. De preparaten zijn niet bio-equivalent. Daarom wordt in de sectie doseringen de dosisaanbeveling per merk weergegeven.

  • Transdermaal
    • 16,2 mg/g pomp 1,25G (20,25 mg testosteron) (Androgel)
    • 16,2 mg/g zakje 2,5G (40,5 mg testosteron) (Androgel)
    • 20 mg/g pomp 0,5G (10 mg testosteron) (Tostran)
    • 20 mg/g appl 1,15G (23 mg testosteron) (Testavan)
    • Ad-hoc bereiding: 2% testosteron in lanettecreme, 10 g.
  • Parenteraal:
    • Sustanon 250 mg/ml: per ml inj.vlst Testosteronpropionaat 30 mg, Testosteronfenylpropionaat 60 mg, Testosteronisocaproaat 60 mg
    • Nebdio 1000 mg/4ml: per ml inj.vlst Testosterondecanoaat 250 mg
  • Oraal
    • Capsule 40 mg (beschikbaar als doorgeleverde bereiding)

Hulpstoffen

  • Benzylalcohol, in Sustanon injectievloeistof, in grote hoeveelheden kan zich ophopen in het lichaam en metabole acidose veroorzaken; wees voorzichtig bij een verminderde lever- of nierfunctie;
  • Ethanol, in de gels, kan een brandend gevoel geven op geïrriteerde huid. De gels zijn brandbaar totdat het is opgedroogd.

Overige info toediening/beschikbaarheid

Informatie over geneesmiddeltekorten

Algemene doseer informatie

  • De exacte startleeftijd van de behandeling hangt af van de individuele voorkeur en omstandigheden van de patiënt.
  • De dosisverhoging moet worden afgestemd op de klinische voorgeschiedenis en behoeften van elke patiënt.

Doseringen

Puberteitsinductie in pubertas tarda: hypogonadisme
  • Intramusculair
    • Jongens 12 jaar tot 18 jaar
      [12] [22]

      • Sustanon 250 mg/ml

        • Maand 1 - 6: 25 mg/m2 om de 3 weken
        • Maand 7 - 12: 50 mg/m2 om de 3 weken
        • Maand 13 - 18: 75 mg/m2 om de 3 weken
        • Maand 19 - 24: 100 mg/m2 om de 3 weken
        • >24 maanden, wanneer de groei nog niet voltooid is: 100 mg/m2 om de 3 weken
        • >24 maanden, wanneer de groei voltooid is: 250 mg om de 3 weken
        • Er is slechts beperkt bewijs voor de effectiviteit en veiligheid van Sustanon bij jongens met deze indicatie.

        Nebido 1000 mg/4 ml

        • >24 maanden, wanneer de groei voltooid is: 1 injectie om de 10-14 weken
        • Er is slechts beperkt bewijs voor de effectiviteit en veiligheid van Nebido bij jongens met deze indicatie.
  • Transdermaal
    • Jongens 12 jaar tot 18 jaar
      [5] [6] [13]

      • Tostran gel 20 mg/g

        • Maand 1-6: 10 mg/dosis/dag
        • Maand 7-18: 20 mg/dosis/dag
        • Maand 19-24: 30 mg/dosis/dag
        • >24 maanden, wanneer de groei nog niet voltooid is: 30 mg/dosis/dag
        • >24 maanden, wanneer de groei voltooid is: 60 mg/dosis/dag

        Androgel 16,2 mg/g

        • Maand 1-24: 20,25 mg/dosis om de dag
        • >24 maanden, wanneer de groei nog niet voltooid is: 20,25 mg/dosis/dag
        • >24 maanden, wanneer de groei voltooid is: 40,5 mg/dosis/dag of 61 mg/dosis/dag 

        Androgel 10 mg/g

        • >24 maanden, wanneer de groei voltooid is: 50 mg/dosis/dag

        Testavan gel 20 mg/g

        • Maand 1-24: 23 mg/dosis om de dag
        • >24 maanden, wanneer de groei nog niet voltooid is: 23 mg/dosis/dag
        • >24 maanden, wanneer de groei voltooid is: 46 mg/dosis/dag of 69 mg/dosis/dag
  • Oraal
    • Jongens 12 jaar tot 18 jaar
      [1] [19]
        • Maand 1-12: 40 mg/dosis/dag
        • Maand 13-24: 80 mg/dag in 2 doses
        • >24 maanden: 120 mg/dag in 2 doses (80 mg 's ochtends en 40 mg 's avonds)
Puberteitsinductie bij pubertas tarda: constitutioneel vertraagde groei en puberteit (CDGP)
  • Intramusculair
    • Jongens 14 jaar tot 18 jaar
      [22]

      • Sustanon 250 mg/ml

        • 50 mg om de 3 (of 4) weken
        • Bij oudere jongens wordt soms 100 mg gegeven
        • Verdere titratie op basis van klinische en/of laboratoriumparameters, zoals aanbevolen in de relevante behandelingsrichtlijnen
        • Er is slechts beperkt bewijs voor de effectiviteit en veiligheid van Sustanon bij jongens met deze indicatie
  • Transdermaal
    • Jongens 14 jaar tot 18 jaar
      [5]

      • Tostran gel 20 mg/g 

        • 10 mg eenmaal daags
        • Verdere titratie op basis van klinische en/of laboratoriumparameters, zoals aanbevolen in relevante behandelingsrichtlijnen

        Androgel 16,2 mg/g

        • 20,25 mg om de dag
        • Verdere titratie op basis van klinische en/of laboratoriumparameters, zoals aanbevolen in relevante behandelingsrichtlijnen
  • Oraal
    • Jongens 14 jaar tot 18 jaar
      [2] [4] [14] [17]
        • 40 mg/dosis/dag bij de maaltijd
        • Maximaal 160 mg/dag in 2 doses
        • Verdere titratie op basis van klinische en/of laboratoriumparameters, zoals aanbevolen in relevante behandelingsrichtlijnen
Priming voorafgaand aan groeihormoontest
  • Intramusculair
    • ≥ 10 jaar
      [8] [9]

      • Sustanon 250 mg/ml

        • 62.5-125 mg/m2 7 dagen voor de test
        • Als er geen reactie optreedt, kan de dosis worden herhaald

Nierfunctiestoornissen bij kinderen > 3 maanden

GFR ≥10 ml/min/1.73m2: aanpassing van de dosering is niet nodig.

GFR <10 ml/min/1.73m2: een algemeen advies kan niet worden gegeven.

Bijwerkingen bij kinderen

Bij prepuberale jongens zijn gemeld: voortijdige geslachtelijke rijping, vergroting van de penis, frequenter optredende erecties en voortijdige sluiting van de epifysairschijven. [Farmacotherapeutisch Kompas - Testosteron]

Transdermale toediening
In verschillende onderzoeken werd transdermaal testosteron over het algemeen goed verdragen. De leverenzymwaarden vertoonden tijdens de behandeling een verbetering of normalisering [Contreras 2017]. In een ander onderzoek waren er enkele gevallen waarin een verstoring van de leverfunctie werd waargenomen. De specifieke formulering die werd toegediend, werd niet vermeld [Lucas-Herald 2018].
Reacties op de plaats van toediening kwamen niet vaak voor en bij 14% van de patiënten trad acne op, wat te verwachten is bij deze populatie vanwege puberale veranderingen. De meest gemelde bijwerkingen waren hoesten (27,6%), acne (13,8%) en hoofdpijn (13,8%) [Rogol 2014].

Intramusculaire toediening
De bijwerkingen zijn beperkt, met twee gevallen van pijnlijke spontane erecties bij 148 patiënten; alle behandelde personen rapporteerden psychologische tevredenheid, tegenover 40% van de controlegroep [Soliman 1995]. In een ander onderzoek kregen acht jongens (100%) tijdens de therapie te maken met erecties en nachtelijke emissies, die ook na het staken van de behandeling aanhielden [de Lange 1979]. In een ander cohortonderzoek ontwikkelden vijf jongens (2,7%) bijwerkingen: twee die 125 mg testosteron-enanthaat kregen, hadden ernstige priapisme met een lage doorstroming waarvoor een ingreep nodig was; één jongen met 50 mg testosteron-enanthaat had zelfbeperkende priapisme en pijn in de testikels; en twee anderen met 50 mg testosteron-enanthaat meldden pijn in de testikels. Bij 250 mg testosteron-enanthaat traden geen bijwerkingen op [Albrecht 2018].

Orale toediening
In één studie trad bij sommige patiënten een tijdelijke onderdrukking van LH en FSH op, maar dit ging niet gepaard met ongewenste klinische resultaten [Lawaetz 2015]. In een andere studie bleven de leverenzymen bij patiënten stabiel, hoewel de auteurs waarschuwen voor incidentele kortstondige androgeenpieken na 40 mg testosteronundecanoaat, zoals elders gemeld [Gregory 1992].

Bijwerkingen algemeen Bron: ZorgInstituut Nederland - Farmacotherapeutisch Kompas

Transdermale toediening
Zeer vaak (≥ 10%): reacties op de aanbrengplaats (incl. overgevoeligheid, erytheem, jeuk, huidirritatie, paresthesie).

Vaak (1-10%): polycytemie, stijging Hb, erytrocytenaantal en hematocrietwaarde, verandering lipidenprofiel, hypertriglyceridemie. Stemmingswisselingen, affectieve stoornis, boosheid, agressie, ongeduld, slapeloosheid, abnormale dromen, hoger libido. Hoofdpijn, duizeligheid, geheugenverlies, hyperesthesie. Hypertensie. Diarree. Acne, haaruitval, droge huid, huiduitslag, urticaria, huidlaesies, contacteczeem, wijzigingen in de haarkleur. Toename van mannelijke haarverspreiding. Stijging PSA, prostaataandoening. Gynaecomastie (kan langdurig blijven voortbestaan bij behandeling voor hypogonadisme), mastodynie. Perifeer oedeem.

Soms (0,1-1%): jeuk. Maligne hypertensie, opvliegers, roodheid in het gezicht, flebitis. Pijn in de mond, opgezette buik. Seborroe. Gevoelige tepels, pijn in de testikels, frequenter optredende erecties.

Zeer zelden (< 0,01%): afwijkende leverfunctie. Azoöspermie.

Verder zijn gemeld: anemie. Depressie, angst. Diepveneuze trombose. Dyspneu. Misselijkheid. Skeletspierpijn. Verstoorde urinelozing, prostaatvergroting. Spierkramp. Asthenie, malaise, hyperhidrose, oedeem. Gewichtstoename.

De hulpstoffen ethanol, propyleenglycol en butylhydroxytolueen in de gels kunnen huidirritatie en een droge huid veroorzaken.

Intramusculaire toediening
Vaak (1-10%): polycytemie, stijging Hb, erytrocytenaantal en hematocrietwaarde. Gewichtstoename, opvliegers. Acne. Stijging PSA, benigne prostaathyperplasie. Reacties op de injectieplaats (pijn, jeuk, erytheem, hematoom, irritatie).

Soms (0,1-1%): overgevoeligheid. Toegenomen eetlust. Stijging HbA1c, cholesterol en triglyceriden. Depressie, emotiestoornis, slapeloosheid, rusteloosheid, agressie, prikkelbaarheid. Hoofdpijn, migraine, tremor. Hart- of vaataandoening, hypertensie, duizeligheid. Bronchitis, sinusitis, hoest, dyspneu, snurken, dysfonie. Misselijkheid, diarree. Afwijkende leverfunctie, stijging ASAT. Alopecia, erytheem, huiduitslag, jeuk, droge huid. Spierkramp of -pijn, stijfheid van de skeletspieren, gewrichtspijn, pijn in de ledematen, stijging creatinekinase. Verminderde urinevorming, urineretentie, urinewegaandoening, nycturie, dysurie. Prostaatdysplasie, prostaatinduratie, prostatitis, prostaataandoening, libidostoornis, pijn in de testikels, borstinduratie, borstpijn, gynaecomastie, stijging serumconcentratie testosteron en estradiol. Vermoeidheid, asthenie, hyperhidrose, nachtelijk zweten.

Zelden (0,01-0,1%): pulmonale micro-embolie van de olie-achtige injectievloeistof.

Orale toediening
Vaak (1-10%): stijging Hb, erytrocytenaantal en hematocrietwaarde. Gewichtstoename.

Gemeld zijn: buikpijn en -ongemak, diarree.

Algemeen
Frequentie onbekend: natrium- en vochtretentie. Nervositeit, vijandigheid, angst, slaapapneu. Gegeneraliseerde paresthesie. Geelzucht. Seborroe, toegenomen haargroei. Urinewegobstructie. Progressie van subklinisch prostaatcarcinoom, frequenter optredende erecties, priapisme. Verandering in bloedelektrolyten (chloride, kalium, calcium, fosfor).

Bij een hoge dosering is de spermatogenese tijdelijk afwezig of verminderd en kan de omvang van de testikels afnemen. Verder zijn zeldzame gevallen van levertumoren beschreven bij behandeling met overmatige doses testosteron.

Meld bijwerkingen bij kinderen altijd bij Lareb

  • Bij kinderen worden veel geneesmiddelen off-label gebruikt. Alle ervaringen zijn belangrijk om te melden om zo meer kennis te verzamelen en te delen
  • Ook wanneer u niet zeker weet of de bijwerking echt door het geneesmiddel komt
Meld hier

Contra-indicatie algemeen Bron: ZorgInstituut Nederland - Farmacotherapeutisch Kompas

  • prostaat- en mammacarcinoom bij de man (in de voorgeschiedenis);
  • levertumoren (in de voorgeschiedenis);
  • Sustanon: pinda- of soja-allergie.

Waarschuwingen en voorzorgen bij kinderen

Androgenen bij prepuberale jongens alleen onder zorgvuldige controle toepassen, om voortijdige sluiting van de epifysairschijven of voortijdige geslachtelijke rijping te voorkomen [SmPC Sustanon].

De indicatie groeiremming is in 2026 uit het kinderformularium verwijderd. Een hoge dosis testosterontherapie heeft geen significante invloed op de uiteindelijke lengte van jongens die van nature lang zijn. Hoewel de resultaten op het gebied van vruchtbaarheid op lange termijn geruststellend lijken, wijzen aanhoudende hormonale veranderingen, waaronder verhoogde FSH-waarden en lagere serumtestosteronwaarden, op mogelijke subtiele effecten op de reproductieve gezondheid. Deze bevindingen onderbouwen de huidige aanbeveling om hoge doses testosteron voor groeiremming te vermijden vanwege de balans tussen een bescheiden tot geen werkzaamheid en mogelijke risico's op lange termijn. [Tellingen 2023; de Waal 1995; Hendriks 2010]

Waarschuwingen en voorzorgen algemeen Bron: ZorgInstituut Nederland - Farmacotherapeutisch Kompas

Sluit vóór behandeling pre-existente prostaatkanker uit. Androgenen kunnen de progressie van subklinische prostaatkanker en benigne prostaathyperplasie versnellen.

Controleer tijdens behandeling prostaatklier en borst ten minste eenmaal per jaar (rectaal toucher, serum-PSA); bij ouderen en risicopatiënten ten minste tweemaal per jaar, bij gebruik van de Sustanon injectievloeistof gedurende het eerste jaar, elke 3 maanden.

Controleer de volgende parameters periodiek bij langdurige behandeling: hemoglobine, hematocriet (om polycytemie te onderkennen), leverfunctie en serumlipiden (bij gebruik van de injectievloeistof, het eerste jaar elke 3 maanden, vervolgens jaarlijks).

Bij de volgende comorbiditeiten is extra toezicht nodig:

  • Botmetastasen, omdat androgenen het risico op hypercalciëmie of hypercalciurie verhogen; controleer de serumcalciumspiegel regelmatig. Onderbreek de testosteronbehandeling in geval van hypercalciëmie;
  • Benigne prostaathyperplasie, omdat acute obstructie van de urethra kan optreden;
  • (latent) hartfalen, ischemisch hartlijden, verminderde nier- of leverfunctie, hypertensie, epilepsie en migraine, omdat androgenen vochtretentie kunnen veroorzaken. Staak de behandeling direct bij verergering van de aandoening;
  • Diabetes mellitus, omdat de insulinegevoeligheid kan toenemen;
  • Obesitas en chronische longziekten in de voorgeschiedenis, omdat testosteronesters het slaapapneu-syndroom kunnen induceren of verergeren;
  • Trombofilie of risicofactoren voor veneuze trombo-embolie (VTE), omdat er meldingen zijn van trombotische voorvallen bij deze patiënten tijdens testosteronbehandeling (bij trombofilie zelfs tijdens behandeling met anticoagulantia). Heroverweeg het voortzetten van de testosteronbehandeling na een eerste trombotisch voorval zorgvuldig.

Klinische symptomen zoals prikkelbaarheid, nervositeit, gewichtstoename, verlengde of frequente erecties kunnen gevolg zijn van overmatige blootstelling aan androgeen die een dosisaanpassing vereist.

Gebruik bij verminderde nier- of leverfunctie is niet onderzocht voor Nebido, Testavan en Tostran.

Testosteronplasmaconcentraties behoren bij behandeling met testosteron in het normale bereik te liggen. Consensus over de specifieke leeftijdsgebonden plasmareferentiewaarden ontbreekt; wel is duidelijk dat de fysiologische serumtestosteronwaarden afnemen met de toename van de leeftijd.

Misbruik van testosteron (vaak in hogere doses dan aanbevolen en in combinatie met andere anabole androgene steroïden) kan leiden tot ernstige bijwerkingen, waaronder cardiovasculaire (in sommige gevallen met fatale afloop), psychiatrische en/of leveraandoeningen. Ook kan misbruik leiden tot verslaving en ontwenningsverschijnselen bij significante dosisreductie of abrupt staken van het gebruik.

Het intramusculair toedienen van de injectievloeistof moet zeer langzaam plaatsvinden, omdat zelden pulmonale micro-embolie van de olie-achtige oplossing optreedt met reversibele symptomen zoals hoest, dyspneu, malaise, hyperhidrose, pijn op de borst, duizeligheid, paresthesie of syncope. Daarom is observatie nodig gedurende en direct na injectie.

Bij gebruik van de gel kan door direct lichamelijk contact op enig moment na het aanbrengen, testosteron worden overgebracht op andere personen; bij herhaald contact kan dit leiden tot stijging van de testosteronspiegel in serum en bijwerkingen (onopzettelijke androgenisatie). Wees extra voorzichtig met nauw lichamelijk contact met kinderen, omdat secundaire overdracht van testosteron via kleding niet kan worden uitgesloten. Als een ander persoon in direct contact komt met dit geneesmiddel op de huid, moet diegene direct het aangedane gebied wassen met water en zeep. Deze overdracht kan worden voorkomen door het volgen van de gebruiksinstructies; zie de rubriek Doseringen onderaan. Schrijf de gel niet voor als de kans aanzienlijk is dat de gebruiksinstructies niet worden opgevolgd (bv. zwaar alcoholisme, druggebruik, ernstige psychiatrische aandoening).

Bij dopingtests kan testosteronsuppletietherapie een positief resultaat geven.

Interacties Bron: KNMP/Informatorium Medicamentorum

Relevant: de werking van VKA's wordt versterkt, mogelijk door onderdrukking van stollingsfactoren; er zijn aanwijzingen dat 17α-alkyl-gesubstitueerde verbindingen sterker potentiëren.

Niet beoordeeld: het hypoglykemische effect van bloedglucoseverlagende middelen kan worden versterkt.

Corticosteroïden kunnen de vorming van oedeem versterken.

Interacties androgenen algemeen
Relevant: androgenen en anti-androgenen kunnen elkaars werking tegengaan.

ANDROGENEN

Deze pagina geeft een overzicht van geneesmiddelen uit dezelfde ATC groep. Let op: Dit betekent niet per definitie dat deze middelen onderling uitwisselbaar zijn.

5-ANDROSTANON(3)DERIVATEN
G03BB02

Referenties

  1. Ahmed S, et al., Randomized, crossover comparison study of the short-term effect of oral testosterone undecanoate and intramuscular testosterone depot on linear growth and serum bone alkaline phosphatase, Pediatr Endocrinol Metab., 2004, 147(7), 941-50
  2. Albanese A, et al., Oral treatment for constitutional delay of growth and puberty in boys: a randomised trial of an anabolic steroid or testosterone undecanoate, Arch Dis Child., 1994, 71(4), 315-7
  3. Albrecht A, et al., Short-term adverse effects of testosterone used for priming in prepubertal boys before growth hormone stimulation test, Pediatr Endocrinol Metab., 2018, 31(1), 21-24
  4. Butler G, et al., Oral testosterone undecanoate in the management of delayed puberty in boys: pharmacokinetics and effects on sexual maturation and growth, Clin Endocrinol Metab., 1992, 75(1), 37-44
  5. Chioma L, et al, Use of testosterone gel compared to intramuscular formulation for puberty induction in males with constitutional delay of growth and puberty: a preliminary study, Journal of endocrinological investigation., 2018, 41(2), 259-63
  6. Contreras M, et al., Transdermal testosterone gel for induction and continuation of puberty in adolescent boys with hepatic dysfunction, Pediatr Endocrinol Metab., 2017, 30(1), 105-09
  7. de Lange W, et al., The effect of short-term testosterone treatment in boys with delayed puberty, Acta Endocrinol., 1979, 91(1), 177-83
  8. Gönç EM, et al., Final heights of boys with normal growth hormone responses to provocative tests following priming, Pediatr Endocrinol Metab., 2008, 21(10), 963-71
  9. Gönç EM, et al. , Comparison of stimulated growth hormone levels in primed versus unprimed provocative tests. Effect of various testosterone doses on growth hormone levels, Horm Res., 2001, 56(1-2), 32-7
  10. Molina S, et al., Is testosterone and estrogen priming prior to clonidine useful in the evaluation of the growth hormone status of short peripubertal children?, Pediatr Endocrinol Metab., 2008, 21(3), 257-66
  11. Müller G, et al., Priming with testosterone enhances stimulated growth hormone secretion in boys with delayed puberty, Pediatr Endocrinol Metab., 2004, 17(1), 77-83
  12. Österbrand M, et al., Pharmacological treatment for pubertal progression in boys with delayed or slow progression of puberty: A small-scale randomized study with testosterone enanthate and testosterone undecanoate treatment, Front Endocrinol., 2023, 14, 1158219
  13. Rogol A, et al, A multicenter, open-label, observational study of testosterone gel (1%) in the treatment of adolescent boys with klinefelter syndrome or anorchia, Adolesc Health., 2014, 54(1), 20-5
  14. Lawaetz JG, et al. , Evaluation of 451 Danish boys with delayed puberty: diagnostic use of a new puberty nomogram and effects of oral testosterone therapy, Clin Endocrinol Metab., 2015, 100(4), 1376-85
  15. Vogiatzi MG, et al., Allometric Scaling of Testosterone Enanthate Pharmacokinetics to Adolescent Hypogonadal Males (IM and SC Administration), Endocr Soc., 2023, 7(6), 1-11
  16. de Waal W, et al., High dose testosterone therapy for reduction of final height in constitutionally tall boys: does it influence testicular function in adulthood?, Clin Endocrinol., 1995, 43(1), 87-95
  17. Gregory JW, et al., Effects of oral testosterone undecanoate on growth, body composition, strength and energy expenditure of adolescent boys, Clinical Endocrinol., 1992, 37(3), 207-13
  18. Hendriks AE, et al., Fatherhood in tall men treated with high-dose sex steroids during adolescence, Clin Endocrinol Metab., 2010, 95(12), 5233-40
  19. Lucas-Herald AK, et al., Single-Centre Experience of Testosterone Therapy for Boys with Hypogonadism, Hormone research in paediatrics., 2018, 90(2), 123-27
  20. Soliman AT, et al., Testosterone treatment in adolescent boys with constitutional delay of growth and development, Metabolism., 1995, 44(8), 1013-5
  21. Jenapharm GmbH & Co. KG, SmPC Testoviron Depot 250 mg/ml 09-2020
  22. Sas, T., & Vlaardingerbroek, H., Overview of treatment options for induction of puberty and pubertas tarda - Expert Opinion, Dutch Paediatric Association, 02-2025, ttps://www.nvk.nl/kennisdocument/overzicht-behandelmogelijkheden-inductie-van-puberteit-en-pubertas-tarda/
  23. ZorgInstituut Nederand, Farmacotherapeutisch Kompas (Eigenschappen, Contra-Indicaties, Bijwerkingen, Waarschuwingen en Voorzorgen), Geraadpleegd 05 juli 2019
  24. Informatorium Medicamentorum, (Interacties), Geraadpleegd 05 juli 2019
  25. Tellingen V, et al., Werkboek Kinderendocrinologie: Grote lengte - Therapeutisch beleid, www.nvk.nl, 2023, https://nvk.medonline.nl/kinderendocrinologie/grote-lengte/

Wijzigingen

  • 24 maart 2026 14:07: De beschikbare wetenschappelijke literatuur over de toepassing van testosteron bij kinderen is herzien. Dit heeft geleid tot de toevoeging van nieuwe PK-data en de aanpassing van het doseeradvies bij hypogonadisme, CDGP en priming. De indicatie groeiremming is verwijderd. Verder zijn de rubrieken bijwerkingen en waarschuwingen en voorzorgen bij kinderen uitgebreid.
  • 22 oktober 2025 16:07: De orale doseeradviezen zijn geinactiveerd, omdat er geen orale toedieningsvorm meer beschikbaar is in Nederland.
  • 14 november 2023 19:23: Dosering bij constitutioneel vertraagde puberteit aangepast obv aangepast werkboek endocrinologie
  • 21 december 2015 15:01: Correctie toedieningsweg bij groeiremming bij jongens (IM ipv oraal)

Therapeutic Drug Monitoring


Overdosering